لاهیجان یکی از قدیمیترین و زیباترین شهرهای استان گیلان است که به “شهر چای” شهرت دارد. قدمت استفاده از چای و کشت و تولید آن در جهان حدود ۵۰۰۰ سال میباشد. انتقال چای ابتدا از جاده ابریشم توسط چینیها انجام میشد و به تدریج کشت و تولید آن در هندوستان رونق یافت و از راههای بازرگانی جنوب به ایران نیز وارد میشد. برای اینکه کشت و مصرف چای در همه طبقات عمومی شود سختیها و محدودیتهای زیادی کشیده شد تا سرانجام حاج محمد قوانلو ملقب به کاشفالسلطنه به تشویق مظفرالدین شاه قاجار، گام بلندی در این راستا برداشت.
آقای قوانلو، ملقب به کاشفالسلطنه و مشهور به چایکار؛ فرزند اسدالله میرزا (۱۲۴۴ هجری شمسی) در شهرستان تربتحیدریه متولد شد.
وی با سمت دبیر دومی به سفارت ایران در فرانسه اعزام شد و در رشته حقوق دانشگاه سوربن فرانسه به تحصیل پرداخت.
او پس از قتل ناصرالدینشاه به ایران بازگشت و به سمت کنسول ایران در هند انتخاب شد. او هنگام اقامت در هند با صنعت چای و کشت آن، در آن کشور آشنا شد و آن را فراگرفت و هنگامیکه به ایران بازگشت مقدار زیادی بذر چای و قلم گیاه آن را با خود آورد و کشت چای را در منطقه گیلان آغاز کرد و رونق داد.
او که قبلا موقعیت و حاصلخیزی زمینهای گیلان را بررسی نموده و لاهیجان و تنکابن را مناسب کشت این محصول دیده بود، بذرها و نهالهای چای را به این دو شهر منتقل نمود و به این ترتیب نخستین باغهای چای در سال ۱۲۷۹ شمسی در شمال کشور احداث گردید. امروزه کشت چای از تنکابن تا رضوانشهر تالش گسترش یافته است. چند سال بعد احداث اولین کارخانه چای کشور به پیشنهاد کاشفالسلطنه در مجلس تصویب شد. او کتابی به عنوان «رساله دستورالعمل زراعت چای» به چاپ رساند و به صورت عملی مراحل کشت و تولید چای، نحوه چیدن برگ چای، انتخاب و درجهبندی چای و همچنین روش مالش و خشککردن و چشیدن چای را به کارگران آموخت.
در کابینه دوم سپهسالار به سمت معاون رئیسالوزراء منصوب شد با روی کار آمدن رضاخان به ریاست سازمان چای کشور رسید. از این به بعد کاشفالسلطنه یکسره به کار چای و چایکاری پرداخت. او مقادیری بذر چای، ماشینآلات کشاورزی و تعدادی کارشناس متخصص از چین وارد کرد و تحولی در صنعت چای کشور ایجاد نمود. در ۱۳۰۷ ه- ش هنگام بازگشت از هندوستان که برای خرید بذر و ماشینآلات چای به آنجا رفته بود، در راه تهران در اثر تصادف درگذشت.
پیکر او بنا به وصیتش در تپههای چای لاهیجان دفن شد که اکنون آرامگاهش به موزه چای تبدیل شده است.
سنگ مزار کاشفالسطنه به رنگ قهوهای در ابعاد ۷۸ در۱۷۲ سانتیمتر و با خط نستعلیق دارای چنین نوشتهای است: “هوالباقی – جایگاه و مزار شاهزاده حاجی محمد میرزا کاشفالسلطنه چایکار است که پس از اتمام تحصیلات در اروپا در سنه ۱۳۱۴ ه- ش در سن ۳۵ سالگی به سمت ژنرال کنسول هندوستان رفت و در ضمن اقامت در آن سرزمین، فن زراعت چای را آموخته و این محصول گرانبها را با هزاران مشقت به رسم ارمغان به وطن عزیز خود آورد.”
آرامگاه کاشفالسلطنه و موزه تاریخ چای ایران، متعلق به دوره معاصر بوده و دارای شماره ثبت ملی ۱۷۶۹ سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور است.
در موزه تاریخ چای ایران ۵۳۲ قلم اشیای تاریخی مربوط به صنعت چای ثبت شده است.